Miloš Crnjanski je počeo studije istorije i filozofije u Beču, a završio ih je na Univerzitetu u Beogradu, gde je diplomirao. Dakle, imao je zvanje diplomiranog istoričara i filosofa. Njegovo istorijsko znanje je bilo široko i duboko, i koristio ga je kao pisac, esejista, publicista i diplomata, ali i kao istraživač – barem u nekim svojim tekstovima, sada prenosimo jedan takav njegov tekst objavljen kao lingvističko-istorijsku studiju sa akcentom na srpsko-slovenskim tragovima u onomastici i jeziku. Objavljeno 1972. godine u časopisu „Treći program“.
Na kraju ovog teksta možete preuzeti pdf članka Miloša Crnjanskog.
Prvi tragovi Srba u Britaniji – Pogled Miloša Crnjanskog
Iako na prvi pogled deluje neverovatno, veze između britanskih ostrva i Balkana sežu još u doba praistorije. Miloš Crnjanski, u tekstu iz 1972. godine, ukazuje na pojavljivanje imena Srba u engleskoj literaturi već u IX veku. U predgovoru svog prevoda „Istorije protiv neznabožaca“ Pavla Orozija, engleski kralj Alfred Veliki navodi narod „Surpe“ severno od Dalmacije — što mnogi tumače kao jedan od prvih zapisa o Srbima u anglosaksonskoj tradiciji.
Kralj Alfred, iako vojskovođa u ratovima s Dancima, bio je i jedan od pionira engleske književnosti. Njegov prevod istorijskih dela, kao i uvodi koji sadrže opise evropskih zemalja, svedoče o poznavanju prostora sve do Balkana. On jasno razlikuje Grke (Grecaland), Bugare (Pulgaraland) i Srbe (Surpe). Ovo je značajno ne samo kao istorijski podatak, već kao svedočanstvo o mestu Srba u evropskoj mapi IX veka.
Vendski tragovi i toponimija Britanije – zajednički lingvistički sloj
Crnjanski se u svom tekstu ne zadržava samo na istorijskim zapisima. On skreće pažnju i na zadivljujuće sličnosti u toponimiji — nazivima mesta i reka u Britaniji i na Balkanu. Imena kao što su Boyan, Lagan, Tama, Idris, Lab, Thaya, Buna, Mur, Pek i mnoga druga, javljaju se na obe strane Evrope. Prema njegovim rečima, ova pojava nije slučajna, već ukazuje na prastare kulturne i jezičke veze, naročito preko keltsko-vendskog sloja u populaciji britanskih ostrva.
Posebno upečatljiv segment teksta posvećen je lingvistici. Crnjanski upoređuje stare keltske, velške i irske reči sa srpskim i drugim slovenskim jezicima, navodeći mnogobrojne primere sličnosti: suh – suho, mud – mutav, do – dod, drvo – derv, svira – svara. On čak uočava paralele sa sanskritom, ukazujući na mogući zajednički indoevropski prajezik kao osnovni sloj kulture i jezika.
Arheologija i legende
Za Crnjanskog, prava odgonetka ne leži samo u filološkoj analizi, već pre svega u arheologiji. On poziva srpske naučnike da se ozbiljnije okrenu proučavanju praistorijskih veza, ističući da se tragovi slovenskog i vendskog prisustva u Britaniji ne mogu objasniti pukom slučajnošću ili zabludama srednjovekovnih pisara. Narodi kao što su Pikti, Vendi, Sorbi, Brejtoni i drevni Skotlanđani, u njegovim očima ne pripadaju izolovanim kulturnim krugovima već nose zajedničke indoevropske, pa čak i slovenske korene.
Posebno mesto u tom istraživačkom naporu ima toponimija. Crnjanski ukazuje na niz geografskih imena — kao što su Bar, Tara, Laganj, Murter, Buna, Boyan, pa čak i Windsor (koji se u starim kartama javlja kao Vindlesora) — koja, po njemu, odražavaju drevne, predrimske i prekeltske migracije. On tvrdi da su ta imena arheološki i lingvistički otpornija na promene od političkih granica i kulturnih slojeva koji su ih prekrivali.
Istorijske veze Balkana i britanskih ostrva su očigledne iz legendi i analogija, ali Crnjanski nas podstiče da istražimo taj uticaj koji je preživeo milenijume. Za njega, to nisu samo poetske slučajnosti, već dokazi dubokih kulturnih veza i pokazatelji kud su se kretali naši precu u ta davna vremena.
Preuzmite elektronsku verziju ove knjige:
