Popis srpskog življa u selu Kozica 1908.

Popis srpskog življa u selu Kozica 1908. Godine sačinjen od Stevana o. Gajovića

---

1. Otkriće i značaj dokumenta

Popis srpskog življa u selu Kozica, sastavljen 3. oktobra 1908. godine, otkriven je 2020. godine u arhivi Manastira Svete Trojice kod Pljevalja, a tekst popisa je otkrio prof Bojan Strunjaš. Riječ je o izuzetno vrijednom istorijskom dokumentu koji svjedoči o demografiji, društvenoj strukturi i načinu života srpskog stanovništva u Pljevaljskom sandžaku u vrijeme osmanske uprave. Dokument je pisan ćirilicom,  na klasičnom papiru (sve su prilike istrgnutom iz školske sveske) što mu daje dodatni kulturni i simbolički značaj. Popis obuhvata isključivo muške članove domaćinstava u selu Kozica u Kamenogorskoj nahiji.

Evidentirana su 22 samostalna domaćinstva, odnosno zadruge, koje su činile osnovne društvene jedinice sela. Ukupno je popisano 78 muških osoba različitog uzrasta. Starosna podjela na mlađe i starije od 25 godina jasno ukazuje na administrativni i bezbjednosni karakter popisa.

Dokument predstavlja rijedak primjer lokalne evidencije stanovništva iz osmanskog perioda vođene od strane samog hrišćanskog stanovništva. Popis svjedoči o snažnom porodičnom kontinuitetu i stabilnosti seoske zajednice uprkos političkoj nestabilnosti tog vremena. Njegov značaj prevazilazi lokalni okvir i predstavlja važan izvor za istoriju Sandžaka početkom XX vijeka.

2. Popis 03.10.1908 (prepis)
Sastavio: Stevan Ostoje Bujak (Gajević)

Iz činjenice da je čitav tekst vođen jedinstvenim rukopisom proizilazi da je Stevan bio glavni, a vjerovatno i jedini stvarni sastavljač popisa. Njegova uloga nije bila formalna, već suštinska: on je evidentirao domaćinstva, članove porodica, starosne grupe i nosioce kuća, čime je obavio posao koji je zahtijevao pismenost, povjerenje zajednice i određeni društveni autoritet. U sredini u kojoj je nepismenost još uvijek bila široko rasprostranjena, takva sposobnost izdvajala je pojedinca i davala mu poseban ugled. Stevan se zato može posmatrati kao jedan od seoskih ljudi od znanja, posrednik između tradicionalne zajednice i administrativnog poretka vremena.

Posebnu pažnju privlači činjenica da se Stevan u dokumentu potpisuje prezimenom Bujak, dok je u porodičnom kontinuitetu prisutno i prezime Gajević. Ta pojava nije neuobičajena za tradicionalna društva XIX i početka XX vijeka, kada su paralelno postojala zvanična, rodovska, nadimačka ili starija prezimena. U takvim sredinama prezime nije bilo strogo administrativna kategorija, već oznaka porijekla, bratstvene pripadnosti i kolektivnog pamćenja. Upotreba starijeg prezimena Bujak može se stoga tumačiti kao svjesno čuvanje starijeg identitetskog sloja porodice i podsjećanje na dublje korijene roda. Samim tim, popis dobija dodatnu kulturnu i simboličku vrijednost.

Stevanova porodica u samom popisu zastupljena je kroz više domaćinstava, što ukazuje da je riječ o brojnom i ukorijenjenom rodu u selu Kozica. To potvrđuje da nije bio usamljen pojedinac, već pripadnik značajne lokalne zajednice sa razvijenim porodičnim granama. Njegova pismenost, zajedno sa brojnošću porodice, vjerovatno je doprinijela tome da upravo on preuzme zadatak sastavljanja ovakvog dokumenta. Zahvaljujući njegovom radu, danas raspolažemo dragocjenim izvorom koji osvjetljava demografsku i društvenu sliku jednog sela neposredno pred kraj osmanske vlasti u ovim krajevima.

Iz samog dokumenta vidi se da je tadašnji kodžobaša sela bio Mališa Vukašinović. Njegovo ime je navedeno, ali nije ostavljen lični potpis, što može ukazivati da ni on nije bio pismen, ili da je formalnu ovjeru prepustio pisaru. Na dokumentu se nalazi i pečat medžlisa, čime popis dobija izvjesnu službenu potvrdu i administrativni legitimitet. Zabilježeno je i da je popis primio Ilija Samardžić, vjerovatno lice povezano sa lokalnom upravom, školstvom ili posredničkom službom. Time je ovaj zapis istovremeno i seoski i administrativni dokument.

Sadržaj popisa pokazuje da se selo Kozica sastojalo od nekoliko snažnih bratstava i rodova, među kojima se posebno izdvajaju Pejović, Vukašinović, Bujak, Kovačević i drugi. Većina domaćinstava bila je višegeneracijska: u istoj kući živjeli su otac, sinovi i unuci, što je tipičan obrazac zadružnog života. Prisutan je veliki broj djece i mlađih muškaraca, što ukazuje na visoku stopu nataliteta i obnovu stanovništva. Istovremeno, relativno mali broj starijih muškaraca govori o teškim uslovima života, skraćenom životnom vijeku, bolestima i opštoj nesigurnosti vremena. Kozica se tako prikazuje kao tipično planinsko selo sa snažnim porodičnim vezama i ekonomijom zasnovanom na zajedničkom radu.

Fotografije originalnih popisnih dokumenata daju se u prilogu ovog rada, kao važna potvrda autentičnosti izvora i dodatni materijal za buduća istorijska, genealoška i demografska istraživanja.

---

3. Prepis popisa

Br upisnika	M ≤25	M >25	Ime, ime oca i prezime	≤25	>25
1		1	Mališa Stanoja Vukašinović		46
1		1	Savić Stanoja Vukašinović		42
1	1		Jelisije Savićev sin	10
1	1		Mile Savićev sin	8
1	1		Milovan Savićev sin	6
1	1		Trivun Savićev sin	4
2		1	Pavle Radovanov Pejović		45
2		1	Andrija Radovanov Pejović		30
2	1		Milija Radovanov Pejović	25
2	1		Ćiro Pavlov sin	12
2	1		Milun Pavlov sin	2
2	1		Marko Andrijin sin	10
2	1		Vujan Andrijin sin	3
2	1		Gruban Andrijin sin	1
2	1		Milojica Milijin sin	8
3		1	Krsto Milanov Pejović		30
3	1		Jevto Milanov Pejović	20
3	1		Marko Ivanov bratić	21
3	1		Ljuboje Ivanov sin	8
3	1		Milivoje Ivanov sin	4
3	1		Obrad Krstov sin	5
3	1		Miladin Krstov sin	3
3	1		Milan Krstov sin	1
4		1	Simo Teodosija Pejović		75
4		1	Teodosije Simov sin		28
4	1		Živko Teodosijev sin	4
4	1		Božo Teodosijev sin	2
5		1	Lazo Teodosija Pejović		50
5	1		Sreten Lazov sin	16
5	1		Jovan Lazov pastorak	12
6		1	Stanoje Filipov Pejović		60
6		1	Radosav Stanojev		28
6	1		Filip Stanojev sin	20
7	1		Đerosim Pejović	25
7	1		Petar Đerosimov sin	2
8		1	Bajo Stevana Pejović		45
8	1		Perko Bajov sin	10
8	1		Mirko Bajov sin	5
9		1	Lazar Save Pejović		50
10		1	Đorđije Petra Pejović		40
10	1		Nenad Đorđijev sin	1
11		1	Šule Petra Kartal		30
11	1		Milojica Petrov sin	20
11	1		Milija Petrov sin	1
12		1	Njegovan Novaka Buiša		60
12	1		Drago Njegovanov sin	20
12	1		Radisav Njegovanov sin	16
12	1		Savo Dragov sin	6
13		1	Vule Mića Kovačević		60
13		1	Miloš Mića Kovačević		30
13		1	Vuk Mića Kovačević		35
13	1		Novak Vulov sin	12
13	1		Simo Vulov sin	5
13	1		Sredoje Vulov sin	2
14		1	Antonije Baja Gačević		40
14	1		Rade Baja Gačević	20
14	1		Savo Antonijev sin	8
14	1		Ivan Antonijev sin	2
15		1	Stevan Ostoje Bujak		35
15	1		Milan Ostojin Bujak	20
15	1		Živko Stevanov sin	9
15	1		Mirko Stevanov sin	6
15	1		Vojin Stevanov sin	2
16		1	Gavrilo Stojanov Bujak		34
16	1		Isak Gavrilov sin	3
16	1		Jakov Gavrilov sin	1
17		1	Jovan Milovanov Bujak		28
17	1		Simeun Milovanov Bujak	22
17	1		Blagoje Mlađenov Bujak	8
17	1		Mihailo Mlađenov Bujak	5
18		1	Rade Baja Bujak		40
19		1	Sredoje Rvović		60
19	1		Nikodim Sredojev sin	20
20		1	Pavle Nikole Vukašinović		40
20	1		Radojica Pavlov sin	12
20	1		Jevto Pavlov sin	8
20	1		Milovoje Pavlov sin	6
21	1		Perko Goluba Koković	12
22		1	Ignjat Vukašinović		40

Popis srpskog življa u selu Kozica, Kamenogorska Jafta (nahija) Prijepoljski Kadiluk, sastavljen 3. oktobra 1908. godine, pruža dragocjen uvid u demografsku strukturu jednog planinskog naselja u Pljevaljskom sandžaku Osmanskog carstva. Evidentirana su ukupno 22 samostalna domaćinstva, što ukazuje na relativno malo, ali stabilno selo zadružnog tipa. Ukupan broj popisanih muških osoba iznosi 78, pri čemu su obuhvaćeni svi članovi od najmlađe djece do staraca. Starosna podjela jasno razlikuje muškarce mlađe i starije od 25 godina. Mlađa populacija broji 51 osobu i čini približno dvije trećine ukupnog broja. Starijih od 25 godina ima 27, što predstavlja nosioce domaćinstava i radno sposobni sloj zajednice.

Ovakav odnos govori o izrazito mladoj populacionoj strukturi i visokom prirodnom priraštaju. Prosječno domaćinstvo imalo je oko tri do četiri muške osobe, što je tipično za patrijarhalne zadruge tog vremena. Većina kuća imala je jednog odraslog domaćina, dok su ostali članovi bili njegova djeca ili mlađi srodnici. Mali broj starijih muškaraca može se dovesti u vezu sa teškim životnim uslovima, bolestima i ranijim političkim nemirima. Popis takođe pokazuje snažnu porodičnu povezanost i višegeneracijski način života. Dominantna prezimena ukazuju na nekoliko većih bratstava koja su činila osnovu sela (Pejovići, Gajevići (Bujaci), Vukašinovići i drugi). Veliki broj djece potvrđuje da je zajednica bila u fazi demografske obnove. Istovremeno, mali broj odraslih muškaraca po kući sugeriše ograničene radne kapacitete pojedinačnih domaćinstava. U uslovima osmanske uprave takva evidencija imala je i poreski i bezbjednosni značaj. Podjela na starosne kategorije vjerovatno je bila povezana sa procjenom vojno sposobnog stanovništva. Popis svjedoči o društvu koje je živjelo u stalnoj borbi za opstanak, ali sa očuvanom porodičnom strukturom. Zadruga je predstavljala osnovnu ekonomsku i socijalnu jedinicu. Dokument pokazuje da je selo, uprkos nestabilnim političkim okolnostima, imalo kontinuitet života i organizacije. Ukupno posmatrano, popis iz 1908. godine predstavlja vrijedan istorijski izvor za razumijevanje demografije, društvene strukture i svakodnevnog života srpskog stanovništva u Kamenogorskoj Jafti (nahiji) početkom XX vijeka.

---

4. Istorijske okolnosti u Osmanskom carstvu 1906–1908.

Period od 1906. do 1908. godine predstavlja vrijeme izražene političke nestabilnosti u Pljevaljskom kraju i širem prostoru Novopazarskog sandžaka, koji se tada nalazio u sastavu Osmansko carstvo. Riječ je o vremenu između završnih posljedica lokalnih pobuna i velikih promjena koje su potresale čitav Balkan. Stanovništvo ovih krajeva živjelo je pod snažnim pritiskom unutrašnjih nemira, suprotstavljenih interesa velikih sila i neizvjesnosti u pogledu budućeg političkog statusa oblasti. Upravo u takvim okolnostima nastao je popis stanovništva sela Kozica iz 1908. godine, koji se zbog toga ne može posmatrati samo kao administrativni zapis, već i kao istorijsko svjedočanstvo jednog nemirnog vremena.

Jedan od važnih događaja koji je prethodio nastanku popisa bila je Raonička buna, lokalni ustanički pokret sa izraženom socijalnom i nacionalnom pozadinom, koji je trajao približno od 1903. do kraja 1906. godine. Pobuna je bila reakcija na poreska opterećenja, nesigurnost života, samovolju lokalnih vlasti i opštu obespravljenost hrišćanskog stanovništva. Iako ograničenog obima, ustanak je izazvao ozbiljne posljedice po okolna sela. Nakon njegovog gušenja uslijedile su represivne mjere, hapšenja, progoni i stradanja, naročito među odraslim muškarcima koji su smatrani nosiocima otpora ili mogućim učesnicima pobune. Dio stanovništva bio je primoran da se skloni, iseli ili privremeno napusti imanja.

Takve prilike morale su ostaviti traga i na demografskoj slici sela. Kada je svega dvije godine kasnije izvršen popis u Kozici, uočava se relativno mali broj starijih i zrelih muškaraca u odnosu na mlađu populaciju. Taj podatak vjerovatno nije slučajan. On se može dovesti u vezu sa ranijim stradanjima, iseljavanjima i poremećajima normalnog života izazvanim političkim sukobima. Dokument tako posredno odražava posljedice burnih događaja koji mu neposredno prethode. U tom smislu, popis predstavlja tiho svjedočanstvo o demografskim posljedicama jedne nestabilne epohe.

Godina 1908. donijela je nove i još krupnije promjene. U julu te godine izbila je Mladoturska revolucija, kojom je obnovljen ustav i najavljen pokušaj modernizacije carstva, ravnopravnosti podanika i jačanja centralne vlasti. Iako su reforme u početku izazvale određena očekivanja, njihovi efekti u udaljenim i ruralnim oblastima nijesu bili brzi niti potpuni. U krajevima poput Pljevalja državna vlast je i dalje često bila slaba, formalna i ograničenog dometa.

Istovremeno, iste godine Aneksija Bosne i Hercegovine od strane Austro-Ugarska izazvala je veliku međunarodnu krizu. Time je prostor Sandžaka dodatno dobio geopolitički značaj, jer se nalazio između interesa Kraljevina Srbija, Kraljevina Crna Gora, Osmanskog carstva i Austro-Ugarske. Povlačenje austrougarskih vojnih snaga iz pojedinih djelova regiona stvorilo je osjećaj političkog vakuuma i dodatne neizvjesnosti. Lokalno stanovništvo živjelo je između očekivanja promjena i straha od novih sukoba.

U takvom ambijentu evidencije stanovništva dobijale su poseban značaj. Popisi su mogli služiti poreskim, bezbjednosnim, vojno-statističkim i upravnim potrebama, ali i kao način da sama lokalna zajednica sagleda sopstvenu brojnost i unutrašnju strukturu. Zato popis u Kozici iz 1908. godine ima višestruku vrijednost. On nije samo spisak domaćinstava i njihovih članova, već dokument koji pokazuje kako je jedno planinsko selo funkcionisalo u trenutku velikih istorijskih previranja.

Posmatrano iz šire perspektive, 1908. godina predstavlja jednu od prelomnih tačaka u istoriji Balkana. U njoj se prepliću kraj stare osmanske epohe, početak novih nacionalnih i državnih procesa i jačanje međunarodnih tenzija koje će ubrzo dovesti do Balkanskih ratova. Popis sela Kozica nastao upravo te godine zato dobija dodatnu vrijednost: on je slika jedne zajednice neposredno prije velikih promjena koje će trajno izmijeniti političku kartu regiona i svakodnevni život stanovništva Pljevaljskog kraja.

---

5. Način života seoske zadruge u pasivnom kraju

Kozica je početkom XX vijeka predstavljala tipično planinsko selo takozvanog pasivnog područja, odnosno kraja sa ograničenim prirodnim resursima, slabijom obradivom zemljom, oštrom klimom i teškim saobraćajnim vezama. U takvim sredinama uslovi života bili su znatno složeniji nego u ravničarskim i trgovački razvijenijim oblastima. Stanovništvo je opstanak zasnivalo prije svega na stočarstvu, skromnoj poljoprivredi i maksimalnom korišćenju raspoloživih prirodnih dobara. Zemlja je uglavnom služila za proizvodnju osnovnih žitarica, krompira, sijena i povrtlarskih kultura, dok je stoka predstavljala glavni oblik imovine i sigurnosti domaćinstva.

Najvažnija društvena i ekonomska jedinica bila je porodična zadruga. U jednom domaćinstvu često su zajedno živjeli otac kao starešina kuće, njegovi oženjeni sinovi, unuci, neoženjena braća, udovice i druga bliža rodbina. Takav oblik zajedničkog života nije bio samo tradicija, već ekonomska nužnost. Udruženi rad više odraslih članova omogućavao je obradu zemlje, čuvanje stoke, sječu drveta, gradnju objekata i preživljavanje tokom dugih i teških zima. Imovina je najčešće bila zajednička, a odluke su se donosile u okviru porodice, uz snažan autoritet najstarijeg muškarca domaćinstva.

Zadruga je imala i važnu socijalnu funkciju. U vremenu bez razvijenih državnih institucija, penzionog sistema ili zdravstvene zaštite, porodica je bila glavni oslonac pojedinca. Stariji članovi bili su zbrinuti unutar kuće, siročad su preuzimali srodnici, a radno sposobni članovi brinuli su o svima. U uslovima političke nesigurnosti, čestih lokalnih napetosti i slabije zaštite od strane vlasti, brojna porodica predstavljala je i oblik bezbjednosti. Veće domaćinstvo značilo je više radne snage, ali i veću sposobnost odbrane imovine i opstanka u kriznim vremenima.

Veliki broj djece bio je karakterističan za takve sredine. Djeca su predstavljala buduću radnu snagu, pomoć u kući i garanciju da će porodica opstati uprkos visokoj smrtnosti. Mnogi nijesu doživljavali duboku starost usljed bolesti, teškog fizičkog rada, oskudne ishrane i nedostatka ljekarske pomoći. Zbog toga se u popisima često uočava veliki broj mlađih članova domaćinstava, uz relativno mali broj starijih muškaraca. Takva starosna struktura nije bila izuzetak, već pravilo u mnogim planinskim krajevima Balkana toga doba.

Seoska privreda bila je uglavnom samodovoljna i slabo povezana sa tržištem. Većina onoga što je porodici bilo potrebno proizvodilo se u okviru domaćinstva: hrana, odjeća od vune, drveni alati, ogrjev i osnovni građevinski materijal. Novac je bio rijedak, a trgovina ograničena na nužne proizvode poput soli, gvožđa, petroleja ili pojedinih zanatskih usluga. Zbog udaljenosti i loših puteva sela poput Kozice bila su u velikoj mjeri zatvorene ekonomske cjeline.

Društveni život bio je snažno vezan za porodicu, Srpska pravoslavna crkva, seoske običaje i naslijeđene norme ponašanja. Krsna slava, sabori, svadbe, mobe i zajednički radovi imali su veliki značaj u održavanju zajednice. U takvom svijetu ugled porodice, poštovanje starijih i čuvanje tradicije bili su jednako važni kao materijalna dobra. Popis iz 1908. godine jasno odražava upravo takav model života – društvo zasnovano na zadruzi, radu, brojnoj porodici i snažnoj međusobnoj povezanosti, što je bilo karakteristično za planinske krajeve Balkana početkom XX vijeka.

---

6. O popisivaču Stevanu Gajeviću – Bujaku

Stevan Gajević Bujak bio je veoma zanimljiva ličnost pljevaljskog kraja krajem XIX i početkom XX vijeka. I danas se pamti kao prvi pismen čovjek u Mataruškom i Kozičkom kraju, čovjek koji je pohađao zvanične škole kako u Kraljevini Srbiji, tako i u Austro-Ugarskoj, odnosno gimnaziju u Sremskim Karlovcima. Ne samo da je bio prvi pismen čovjek toga kraja, već je aktivno učestvovao u otporu osmanskoj upravi i borbi za oslobođenje od Osmanlija, naročito kroz obavještajni rad. Zbog rada na oslobođenju i pripadnosti tajnim organizacijama, Stevan je bio izložen progonu od strane osmanskih vlasti. Danas se njegovo lično oružje čuva u Zavičajnom muzeju u Pljevljima.

Stevan Ostoje Bujak (Gajević), umetnički prikaz

Kao autor popisa, svoju porodicu upisao je pod prezimenom Bujak, iako su oni sami sebe nazivali Gajevićima, što nije bez značaja. Taj izbor nije nužno bio administrativne prirode, već može odražavati svjesno pozivanje na starije porodično ime. U tradicionalnim zajednicama tadašnje stare Srbije i Sandžaka porodična imena često su imala dublji i slojevitiji kontinuitet, gdje je jedno prezime bilo službeno, a drugo sačuvano „u sjećanju“. Upotreba imena Bujak ukazuje na očuvanu porodičnu tradiciju o starijem porijeklu. To govori da srednjovjekovni kontinuitet nije bio samo istoriografska konstrukcija, već i živo usmeno pamćenje.

U takvim, ipak izolovanim sredinama, prezime nije bilo puka oznaka, već znak pripadnosti, korijena i identiteta. Činjenica da popisivač sam sebe imenuje starim srednjovjekovnim prezimenom pokazuje njegov odnos prema porijeklu i tradiciji. To može ukazivati i na namjeru da se u vremenu političkih promjena naglasi istorijska dubina porodice. Upotreba prezimena Bujak umjesto internog prezimena Gajević mogla je biti svjestan izbor identitetskog pozicioniranja. Samim tim, popis dobija dodatnu dimenziju — on nije samo statistički dokument, već i svjedočanstvo kulturnog i porodičnog pamćenja.

Stevan je u popisu svjesno koristio prezime Bujak, iako se u internom porodičnom imenovanju javlja i prezime Gajić. Taj izbor nije bio slučajan niti administrativno nametnut, već ukazuje na namjeru da se istakne starije porodično porijeklo. U lokalnoj tradiciji sačuvano je sjećanje na srednjovjekovnu vlastelu Bujake. Posebno se pominju Bujaci kao kefalije i pronijari u hercegovoj upravnoj strukturi. Veza sa srednjovjekovnim gradom Koznikom ima u tom kontekstu simboličku i istorijsku težinu.

Upotreba tog prezimena u popisu iz 1908. godine može se tumačiti kao svjesno naglašavanje kontinuiteta sa srednjovjekovnim nasljeđem. To ukazuje da porodično pamćenje nije bilo izgubljeno ni nakon vjekova osmanske uprave. U vremenu političkih promjena i buđenja nacionalne svijesti, pozivanje na srednjovjekovne korijene imalo je i identitetsku funkciju. Sam popis time dobija dodatnu dimenziju — on postaje i dokument kulturne samosvijesti. U tom smislu, prezime Bujak u ovom zapisu nije samo porodična oznaka, već izraz istorijskog samopozicioniranja.

Upotreba prezimena Bujak u popisu iz 1908. godine dobija dodatnu težinu ako se dovede u vezu sa srednjovjekovnim izvorima. Prema podacima objavljenim u istorijskim prilozima, rodonačelnik Bujaka u Kozniku bio je Hrelja Bujak. On je, prema dostupnim dokumentima, dobio zemlju na proniju od Hercega Stefana Vukčića Kosače, što ga svrstava u krug pronijara hercegove upravne strukture. Istovremeno, dubrovački arhivski zapisi svjedoče da je Hrelja u Dubrovniku kupovao sukno i bavio se trgovinom zajedno sa bratom Vukšom, što ukazuje na ekonomsku snagu i društveni status porodice.

Hrelja Bujak se takođe pominje i u popisima srpske srednjovjekovne vlastele, gdje je u doba despotovine upisan u oblasti Komarana. Taj podatak potvrđuje da se ne radi samo o usmenoj tradiciji, već o imenu prisutnom i u istorijskim izvorima. Srednjovjekovni grad Koznik bio je važna utvrda u sistemu vlasti Kosača, što dodatno pojačava značaj ove porodične veze. U tom kontekstu, činjenica da Stevan 1908. godine koristi prezime Bujak može se tumačiti kao svjesno pozivanje na dokumentovanu vlastelinsku prošlost.

To nije puko zadržavanje starog imena, već identitetska referenca na srednjovjekovni kontinuitet. Upravo zbog te istorijske pozadine, popis dobija značaj koji prevazilazi lokalnu statistiku i postaje dio šireg narativa o očuvanom pamćenju plemićkog porijekla u narodnoj tradiciji.

U Podgorici, 19.04.2026. godine
mr Stevan Gajević

Поделите са пријатељима: