Četvrti broj zbornika „Ognjilo“, objavljen na Sretenje 7532. (2024) godine, posvećen je temi „Srbi i hrišćanstvo“. Kroz radove istoričara, istraživača i publicista razmatraju se najstarija predanja o širenju hrišćanstva, istorija crkvenih središta, život i nasleđe srpskih svetitelja, kao i složeni odnosi koji su oblikovali verski život srpskog naroda.
Hrišćanstvo je tokom vekova postalo jedan od najvažnijih činilaca srpskog kulturnog i istorijskog identiteta. Njegov uticaj prepoznaje se u srednjovekovnoj državnosti, zakonodavstvu, književnosti, umetnosti, narodnim običajima i predanjima.
Međutim, istorija hrišćanstva na prostorima na kojima su živeli Srbi otvara i brojna pitanja. Koliko daleko u prošlost sežu predanja o apostolskim misijama? Kakva je bila uloga ranih crkvenih središta na Balkanu? Šta nam istorijski izvori govore o svetiteljima, crkvenoj samostalnosti i verskim sukobima?
Upravo tim pitanjima posvećen je četvrti broj „Ognjila“, koji okuplja radove različitih pristupa, od analize pisanih izvora i narodnih predanja do istraživanja crkvene istorije, jezika i kulturnog nasleđa.
Apostoli i počeci hrišćanstva kod Srba
Istoričar Aleksandar Mitić u radu „Pisani izvori i predanja o apostolima kod Srba“ istražuje srednjovekovne zapise, letopise, rodoslove i narodna predanja koja govore o najranijem širenju hrišćanstva.
Razmatraju se predanja o apostolima Pavlu, Andreju, Titu i Androniku, kao i njihovoj povezanosti sa Balkanom, Panonijom i starim crkvenim središtima. Autor razmatra i podatke iz ruskih letopisa, srpskih rodoslova i drugih istorijskih izvora, iznoseći svoje tumačenje početaka hrišćanstva među Srbima.
Jovo Bajić u radu „Solinska Apostolska crkva“ obrađuje istoriju ranohrišćanske crkve u Solinu i njen značaj u istorijskim i crkvenim predanjima.
Istraživač Dejan Cakić piše o „Arhiepiskopiji Prvog Iustinijana“, razmatrajući njeno mesto u istoriji balkanskog hrišćanstva i pitanje njene povezanosti sa kasnijom srpskom crkvenom organizacijom.
Ovu tematsku celinu dopunjuje tekst Svetog vladike Nikolaja Velimirovića „Dobrovoljci“, koji donosi njegovo viđenje širenja hrišćanstva.
Sveti Ahilije Moravski i svetitelji Stare Srbije
Posebno mesto u zborniku zauzimaju radovi posvećeni svetiteljima čije je poštovanje duboko ukorenjeno u srpskom duhovnom i kulturnom nasleđu.
Marko Huber u obimnom radu „Sveti Ahilije Moravski“ istražuje istorijske izvore, predanja i spomenike povezane sa ovim svetiteljem. Posebna pažnja posvećena je njegovom poštovanju na prostoru centralnog Balkana, kao i crkvama i manastirima koji nose njegovo ime. Autor razmatra i pitanje poistovećivanja Svetog Ahilija Moravskog sa Svetim Ahilijem Lariskim, nastojeći da kroz istorijsku građu osvetli različita tumačenja svetiteljevog porekla i delovanja.
Milan Nikolajević u radu „Časna četvorka Stare Srbije“ predstavlja četvoricu svetitelja Stare Srbije. Njihovo delovanje ostavilo je dubok trag u pravoslavnoj tradiciji: Svetog Jovana Rilskog, Svetog Prohora Pčinjskog, Svetog Gavrila Lesnovskog i Svetog Joakima Osogovskog. Kroz njihova žitija, predanja i manastirsko nasleđe, čitalac se upoznaje sa duhovnim životom Stare Srbije i značajem ovih svetitelja u vremenu koje je prethodilo Svetom Savi.
Sveti Sava – duhovnik, zakonodavac i prosvetitelj
Ličnosti Svetog Save posvećena su dva rada koja ovom značajnom razdoblju srpske istorije pristupaju iz različitih uglova.
Rade Janković u radu „Sveti Sava srpski“ razmatra njegovu ulogu ne samo kao prvog srpskog arhiepiskopa, već i kao zakonodavca, prosvetitelja i jednog od utemeljivača srednjovekovnih srpskih ustanova.
U zborniku je zastupljen i rad istoričara Mirka Dragovića „Sveti Sava nije spaljen“, u kome autor preispituje poznato predanje o spaljivanju moštiju Svetog Save na Vračaru i iznosi svoje argumente o njihovoj sudbini.
Oba teksta podstiču čitaoca da se podrobnije upozna sa istorijskim izvorima i predanjima o jednoj od najznačajnijih ličnosti srpske prošlosti.
Unija, Fanarioti i verski odnosi kroz vekove
Istorija srpskog hrišćanstva ne može se posmatrati odvojeno od odnosa sa Rimom, Carigradom i drugim crkvenim središtima.
Dr Zoran Milošević u radu „Unija i pravoslavni Sloveni“ razmatra istoriju crkvene unije i njene posledice po pravoslavne slovenske narode.
Aleksandar Mitić u radu „Grci Fanarioti prema Srbima od 16. do 19. veka“ bavi se odnosima grčkih fanariotskih arhijereja prema srpskom narodu i crkvenim prilikama, naročito u razdoblju koje je usledilo nakon ukidanja Pećke patrijaršije 1766. godine.
Ovi radovi predstavljaju istorijske okolnosti i sukobljene interese koji su uticali na položaj pravoslavnih zajednica i razvoj srpskog crkvenog života.
Vera i znanje u srpskom jeziku
Pored istorijskih i crkvenih tema, četvrti broj „Ognjila“ donosi i radove koji hrišćansko nasleđe razmatraju kroz jezik i filozofiju.
Mihailo Jelić u tekstu „Vjera i znanje u jeziku“ istražuje značenje i upotrebu pojmova povezanih sa verom i znanjem, ukazujući na njihove jezičke i kulturne slojeve. Miša Jovanović u radu „Zagonetke o Jevanđelju po Jovanu“ bavi se tumačenjem pojedinih pitanja koja otvara jevanđeoski tekst.
Vesnik – natpis iz Donjih Sasovića
U rubrici „Vesnik“, uvedenoj u prethodnom broju zbornika, Goran Komar predstavlja rad „Natpis u Donjim Sasovićima kod Herceg Novog“.
Reč je o prilogu posvećenom natpisu koji autor razmatra kao potencijalno značajan istorijski spomenik. Ovom rubrikom „Ognjilo“ nastavlja da predstavlja i istraživanja koja nisu neposredno povezana sa glavnom temom broja, ali su važna za proučavanje našeg nasleđa.
Bogato ilustrovan zbornik o srpskoj duhovnoj baštini
„Ognjilo 4 – Srbi i hrišćanstvo“ objedinjuje radove o apostolskim predanjima, ranohrišćanskim crkvama, srpskim svetiteljima, srednjovekovnoj duhovnosti i složenim crkvenim odnosima.
Tekstove prate fotografije fresaka, manastira, crkava, rukopisa, istorijskih spomenika i drugog materijala koji čitaocima približava teme o kojima autori pišu.
Četvrti broj nastavlja zamisao zbornika „Ognjilo“ da na jednom mestu okuplja radove posvećene istoriji, arheologiji, tradiciji i nasleđu, otvarajući prostor za različita istraživanja srpske prošlosti.
Zbornik Ognjilo 4 je namenjen čitaocima koje zanimaju srpska crkvena istorija, pravoslavlje, srednjovekovno nasleđe, istorijski izvori i narodna predanja. Namenjen je i svima koji žele da se podrobnije upoznaju sa duhovnom baštinom srpskog naroda.
Format B5 – 17 x 24 cm, 200 strana, meki povez. Cena 1.200 dinara.
