Piše Marko Huber
istraživač
Veliki etrurski (rasenski) kralj Lars Porsena živeo je u šestom i petom veku pre Hrista. Ratovao je sa rimljanima, a naš istoričar Radovan Damjanović je njegovo ime rekonstruisao kao Kralj (smatrajući da je Lars titula slično kralju) Prsina – tj. onaj koji je prsat, širokih grudi.
Viđenje Larsa Porsene uz pomoć veštačke inteligencije i podzemni hodnici koji bi mogli biti ostaci njegovog lavirinta
Evo šta Radovan Damjanović kaže:
„Petstotinaosme godine stare ere, u drugoj godini republike ili ako hoćete 246. godine od osnivanje Grada, stigao je s vojskom pod zidine Rima etrurski kralj Porsina, gospodar Kluzija. Godinu dana ranije, kako kaže Livije, prešli su s leve na desnu obalu Tibra Etrurci iz Gensa Tarkvinija prateći svog proteranog rođaka, poslednjeg od rimskih kraljeva. Tim ratom protiv Rima želeo je Lars Porsina da povrati tirsenski uticaj i vlast u samom Gradu i verovatno da se dokaže kao pravi vođa saveza dvanaest gradova kome je pripadala i Cera. S obzirom da je Etrurac, njegovo ime moralo je još u starini kod prvih beleženja da pretrpi izmene i to najpre kod transkribovanja na grčki a potom i na latinski. A ovo Lars ili Laris je izgleda Porsinina titutla u značenju kralj, knez, ali može da bude i samo ime kao što je kod nas slučaj recimo s imenom Stefan. U Tirseniji Lar je spočetka bio predak, zaštitinik kuće – ognjišta, znači rodonačelnik, a kao izvorno etrursko ime ono je potvrđeno i arheologijom jer je sačuvano na urnama od terakote i sarkofazima ispisanim tirsenskim slovima. I kao što su narodi imali po nekoliko imena koja ih predstavljaju u različitim funkcijama, tako je ime određene ličnosti, a ovde je konkretno to jedan tirsenski kralj, predstavljalo njega samog u trenutku nekog delanja: ako je recimo u službi kulta onda se zvao Lukumon (v. lug) a ukoliko se radi o ulozi vojskovođe onda se nazivao i Lars a vrlo moguće i Tarhon (v. Tarkvinije).
Radi se u stvari o tome da su Rimljani preduzimajući vremenom običaje i rituale Tirsenjana, prilagodili njihovo lar na svoje reks – što bi značilo „onaj koji je od lara“ dakle koji ima pretke ili kako se nekad govorilo kod nas „od kolena”. To je u stvari rodovski kralj la(r-eks) od koga je „gužvanjem“ i postalo ono latinsko REX. Takvi gentilni vladari postojali su u Gradu još sredinom perioda republike i to kao pravi mali kraljevi s kompletnom „rekvizitom“, prestolima i žezlima. A iz te njihove vlasti vremenom je razvijen onaj institut rimskog prava poznat kao „patrija potestas“ ili „očinska moć“, koga će se Građani jedva otarasiti tek u doba carstva. Drugi deo imena Larsa Porsine ostao je zabeležen kao PORSINNA. Porsina a znači upravo ono što i piše – Prsina, odnosno „onaj koji ima široke grudi.“ Nije bio redak slučaj da nadimak jednog pretka postane porodično ime nekog novog ogranka roda, a ovaj Lars prsati ili kralj Prsina, bio je skriven i stranac za nas zahvaljujući samo jednom umetnutom vokalu.“ (Srpsko Srpski rečnik, prva sveska, Beograd 2012)
Prikaz Larsa Porsene iz knjige iz 16. veka
Prsina je zapamćen po svojoj grobnici, koja je, prema zapisima, bila jedna od najfantastičnijih građevina starog sveta. Jedan od retkih opisa ove grobnice dao je Plinije Stariji u svojoj „Istoriji prirode“, citirajući istoričara Marka Vara, za koga se smatralo da je najučeniji u svom dobu. Evo tog opisa:
„Porsena je sahranjen ispod grada Kluzija, na mestu gde je on sagradio kvadratni spomenik, sazidan od kvadratnog kamena. Svaka strana ovog spomenika bila je dugačka po tri stotine stopa i visoka pedeset stopa, a ispod osnove, koja je takođe bila kvadratna, nalazio se neraskidivi lavirint u koji, ako bi neko ušao bez niti, nikada ne bi mogao da nađe izlaz. Iznad ove četvrtaste zgrade stajalo je pet piramida, po jedna na svakom uglu i jedna u sredini, sedamdeset pet stopa široke u podnožju i stotinu i pedeset stopa u visinu. Ove piramide su se tako sužavale u svom obliku da je na vrhu svih njih, sjedinjenih, ležao mjedeni globus, a na njemu šešir sa kojeg su visila, okačena lancima, zvona, koja su pravila zvuk kada bi ih uznemirio vetar, kao što se nekada radilo na Dodoni. Na ovom globusu postojale su četiri druge piramide, svaka po sto stopa visine; a iznad njih je bila jedna platforma na kojoj se nalazilo još pet piramida, čiju visinu je Varon propustio da navede, ali je, prema etrurskim basnama, bila jednaka visini ostatka građevine.“
Danas se smatra da je ovaj opis ogromno preterivanje. Iako mnogi takvi opisi i neverovatni događaji ulaze u istoriju, jasno je da je sjaj Rasenskog kralja i njegovih građevina bio nepoželjan u zvaničnoj istoriji. Tragovi ove grobnice danas ne postoje, ako se izuzmu podzemni hodnici ispod nekadašnjeg Kluzija, današnjeg gradića Kjuzi, severno od Rima, koji bi mogli biti ostaci nekadašnjeg lavirinta.
Tačnost ovog opisa je predmet rasprave, ali je poznato da su Rimljani uništili ovaj spomenik oko 80. godine pre nove ere, verovatno iz ljubomore što tako veličanstvena građevina nije bila njihovo delo. Ovde predstavljamo nekoliko rekonstrukcija ove grobnice od strane različitih srednjevekovnih i novovekovnih autora, koji su pokušali da vizualizuju ovu čudesnu građevinu prema dostupnim opisima.
Postoje i druge pretpostavke o prirodi ove građevine. Angelo Maria Kortenovis, učenjak i sveštenik iz 18. veka, smatrao je da je „grobnica“ zapravo bila mašina za skupljanje elektriciteta iz vazduha. Postoje i mišljenja da je građevina mogla provoditi svetlost. Ova objašnjenja, iako nekonvencionalna, mogu biti bliža stvarnosti i svakako zaslužuju dalje istraživanje.
Citat iz knjige „Cosmos: A Sketch of a Physical Description of the Universe, Volume 2“
