Mogu li narodne pesme, mitovi i predanja sačuvati sećanja na događaje i ličnosti o kojima pisani istorijski izvori ćute? Koliko daleko u prošlost sežu priče koje su se vekovima prenosile s kolena na koleno i šta nam one mogu otkriti o istoriji, verovanjima i kulturi srpskog naroda?
Treći broj zbornika „Ognjilo“, objavljen na Božić 7531. (2023) godine, posvećen je temi „Predanja kao ključ srpske povesnice“. U središtu ovog izdanja nalaze se narodna predanja, epske pesme, mitovi, legende i običaji, posmatrani kao dragoceno nasleđe koje može pomoći u istraživanju i razumevanju naše prošlosti. U uvodnom tekstu urednici podsećaju na reči svetog Justina Popovića, koji predanje opisuje kao nešto što smo primili od prethodnih pokolenja i što smo dužni da sačuvamo i prenesemo dalje:
„To što ti je povereno, a ne što si pronašao; to što si primio, a ne što si sam izmislio; to nije delo uma nego učenja, nije privatna svojina nego svenarodna predaja; delo koje je do tebe došlo, a ne tobom otkriveno; u odnosu prema njemu ti nisi pronalazač nego stražar, nisi osnivač nego sledbenik, nisi vođ nego vođen.“
Upravo je to polazište trećeg broja „Ognjila“: da narodno pamćenje ne treba posmatrati samo kao književno ili folklorno nasleđe, već i kao mogući izvor saznanja o davnim vremenima.
Zbornik otvara rad Aleksandra Šargića, posvećen Jakobu Grimu i njegovom interesovanju za srpski jezik, narodnu književnost i mitologiju. Autor razmatra Grimov doprinos proučavanju srpskog nasleđa i iznosi predlog za osnivanje instituta koji bi se sistematski bavio srpskom mitologijom, narodnim običajima i jezikom. Srđan Jović u radu „Narodna književnost kao istorijski izvor“ istražuje mogućnosti korišćenja usmenog nasleđa u istorijskim istraživanjima, sa posebnim osvrtom na narodnu epsku poeziju. Jednu od zanimljivih tema obrađuje Aleksandar Mitić u radu „Predanja o Trojanu kod Srba i drugih Slovena“. Kroz različite zapise i narodne priče razmatra se lik Trojana, njegovo prisustvo u slovenskoj tradiciji i moguće veze sa starijim istorijskim i mitološkim slojevima.
Marko Huber u radu „Priče o Panonskom moru“ istražuje rasprostranjena narodna predanja o nekadašnjem moru na prostorima Panonske nizije, njihove varijante i mesta na kojima su sačuvana. Posebnu zanimljivost zborniku daju radovi koji čitaoca vode kroz manje poznate slojeve narodnog pamćenja. U reprintu rada Joksima Novića-Otočanina donosi se predanje o divovima i nastanku pojedinih geografskih naziva u Metohiji. Gordana Starović Petrović obrađuje „Predanje o jelenu“, dok Dragan Jacanović u radu „Bog nikom dužan ne ostaje“ predstavlja još jednu temu iz narodnog nasleđa. Dr Ivan Dimitrijević istražuje skrivene slojeve predanja u narodnim pesmama i pripovetkama, a Milan Nikolajević u radu „Na grobu Kraljevića Marka“ bavi se jednim od najpoznatijih junaka srpske epske tradicije. Istorijska ličnost i narodno predanje susreću se i u radu Vladete Kolarevića o Pavlu Bakiću, dok Miroslav Dimitrijević predstavlja pravoslavna narodna predanja iz Moravske Srbije.
Dr Zoran Milošević istražuje kletve zabeležene u zbirci „Pesme i običaji ukupnog naroda srbskog“ Miloša S. Milojevića. Dušan Lazarević razmatra odnos prema mitu i različite pristupe njegovom tumačenju, dok Mladen Milosavljević u radu „Omaja i druge aveti“ istražuje uticaj usmenih predanja na književnu fantastiku. Ovu celinu upotpunjuje rad Radeta Jankovića, „Tradicija i kontratradicija“, koji razmatra širi značaj tradicije i njenog mesta u kulturi.
„Ognjilo 3 – Predanja kao ključ srpske povesnice“ okuplja istraživače različitih oblasti oko zajedničkog pitanja: šta se sve može saznati o prošlosti ako pažljivije oslušnemo ono što je narod vekovima pamtio i prenosio?
Brojni primeri iz narodne književnosti, istorijski zapisi, predanja o ličnostima i mestima, kao i prateće ilustracije, čine ovaj zbornik zanimljivim za čitaoce koje privlače srpska istorija, mitologija, etnologija i usmeno nasleđe.
Zbornik ima 220 strana i u njemu se nalazi 16 radova. Format B5 – 17 x 24 cm, 220 strana, meki povez. Cena 1.200 dinara.
